Co czują owady? - wywiad z dr Jackiem Francikowskim

Ilustracja Radio Warroza - Odcinek 07
Zapraszam na ósmy odcinek podkastu Radio Warroza. Moim gościem jest neurobiolog, etolog, badacz owadów, lider Zespołu Fizjologii i Etologii Owadów Instytutu Biologii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska na Wydziale Nauk Przyrodniczych na Uniwersytecie Śląskim: dr Jacek Francikowski. Rozmawiamy o badaniach na owadach i co dzięki nim wiemy na temat ich swoistego odczuwania i zachowania. Poruszamy temat etyki badań nad owadami, różnic pomiędzy owadami a kręgowcami w budowie i działaniu układu nerwowego. Zastanawiamy się nad tym czy owady mają świadomość, samoświadomość oraz czy odczuwają ból i przyjemność. Czy owady społeczne mają bardziej scentralizowany mózg? Czy owady są prostsze od kręgowców? A może mają swoje owadzie narkotyki? Zapraszam na tę, moim zdaniem, arcyciekawą rozmowę i fascynujący świat wiedzy na temat etologii i neurobiologii owadów, okraszonej nutką filozofii przyrody oraz niesamowitych dźwięków jakie wydają owady.

Publikacje naukowe dr Jacka Francikowskiego: https://www.researchgate.net/profile/Jacek_Francikowski


Rozdziały:
  • 00:01:05 Wprowadzenie
  • 00:10:02 Badania na owadach
  • 00:14:40 Czy owady są świadome?
  • 00:19:08 Samoświadomość
  • 00:26:00 Czy owady są prostsze?
  • 00:30:30 Algorytmy roju
  • 00:35:00 Czy owady mają kulturę?
  • 00:46:04 Czy owady mają mózgi?
  • 01:02:05 Modelowe gatunki owadów
  • 01:17:50 Czy owady mają narkotyki?
  • 01:27:23 Czy owady odczuwają ból?

Dźwięki owadów umieszczone w audycji w kolejności chronologicznej:
  • Duży domek z pszczołami murarkami ogrodowymi w nocy (nagranie własne)
  • Cykady CC BY (https://www.freesoundslibrary.com)
  • Świerszcze CC BY (https://www.freesoundslibrary.com)
  • Cykady CC BY (https://www.freesoundslibrary.com)
  • Pszczoła miodna (buzz sound) CC0
  • Dźwięki godowe pająka skakuna: Habronattus anepisus (http://nature.berkeley.edu/eliaslab/)
  • Rój pszczół (nagranie własne)
  • Mrówka Pheidole pallidula modulowana przez pasożytniczego żuka CC BY (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4496082/)
  • Mrówka Pachycondyla apicalis CC BY (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3008743/)
  • Pszczoła miodna CC0
  • Karaczan madagaskarski CC BY-SA (Grinkod)
Ilustracja odcinka: Ciała larw Chaoborus sp. w obecności pyraniny, fot: Jacek Francikowski
Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz mi coś wrzucić na kawę, piwo, czekoladę lub niespodziankę, aby dorzucić mi energii do robienia regularnie kolejnych odcinków: https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=SPVUJ3CP6NU2Q&source=url

Jacek Francikowski
fot. Julia Agnieszka Szymala

Fotografie z pracowni dr Jacka Francikowskiego zostały zakwalifikowane do konkursu i wystawy "Biennale fotograficzne >>Nauka w obiektywie<<" organizowanej przez Centrum Studiów nad Człowiekiem i Środowiskiem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Ciała larw Chaoborus sp. w obecności pyraniny
fot: Jacek Francikowski
Ciała larw Chaoborus sp. w obecności pyraniny
fot: Jacek Francikowski
Głowa larwy Chaoborus sp. w świetle UV
fot: Jacek Francikowski
Manica rubida 2 - epifluorescencja
fot: Bartosz Baran
Manica rubida  - epifluorescencja
fot: Bartosz Baran
Acheta domesticus - epifluorescencja
fot: Bartosz Baran

Pszczoły świata - wywiad z profesorem Jerzym Woyke

Zapraszam na siódmy odcinek podkastu Radio Warroza. Moim gościem jest biolog, jeden z największych znawców i specjalistów od pszczół, profesor nauk rolnictwa w dziedzinie pszczelnictwa: Jerzy Woyke. To już drugi raz miałem zaszczyt przeprowadzać wywiad z profesorem. Poprzedni był w formie tekstowej. Tym razem jednak publikacja jest w formie dźwiękowej. Profesor urodził się w 1926 roku. Od 1958 roku związany z Zakładem Pszczelnictwa SGGW w Warszawie, którego był wieloletnim kierownikiem. Długoletni specjalista Organizacji do spraw Wyżywienia i Rolnictwa przy ONZ.

Jest także wciąż aktywnym pszczelarzem hobbystycznym. Jego dorobek naukowy, to poza rozlicznymi podróżami służbowymi po całym świecie, także ponad bagatela 800 publikacji naukowych i popularnych. Profesor jest na świecie jednym z najczęściej cytowanych naukowców zajmujących się pszczołami. Jego odkrycia to m.in. bardziej szczegółowe poznanie determinacji płci u pszczół, wychowanie diploidalnych trutni, poznanie mechanizmów obronnych gniazda u pszczół azjatyckich, bardziej szczegółowe poznanie mechanizmów zachowanie się pszczół w rodzinie, opracowanie technologii sztucznego unasienniania w Polsce oraz bardziej szczegółowe poznanie mechanizmu ponownego lotu weselnego matki pszczelej. Rozmawiamy o różnych pszczołach świata oraz przygodach profesora w badaniu pszczół. To naprawdę dla każdego miłośnika pszczół ponad godzinę barwnej historii z życia Jerzego Woyke z pszczołami. Pozostaje mi tylko zaprosić do odsłuchania.

Strona profesora Jerzego Woyke: http://jerzy_woyke.users.sggw.pl

Rozdziały:
  • 05:18 Rodzaje i gatunki na świecie
  • 17:41 Ewolucja pszczół
  • 22:17 Determinacja płci
  • 29:23 Trutówki i gynandromorfy
  • 34:28 Diploidalne trutnie
  • 38:42 Selekcja płciowa
  • 45:50 Uzurpacja gniazda
  • 51:52 Mitologia egipska
  • 53:03 Jak nie zostałem krezusem
  • 58:46 Misja w Afganistanie
  • 66:12 Dzika czy udomowiona?
  • 68:28 Przygoda w USA
  • 71:53 Mitologia hinduska
  • 77:21 Zakończenie
Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz mi coś wrzucić na kawę, piwo, czekoladę lub niespodziankę, aby dorzucić mi energii do robienia regularnie kolejnych odcinków: https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=SPVUJ3CP6NU2Q&source=url

Janusz Szalaj - Prosto o pszczelarstwie


Gościem szóstego odcinka podkastu jest pszczelarz Janusz Szalaj z okolic Częstochowy. Twórca kanału na YT: Prosto o Pszczelarstwie, którego tytuł dobrze oddaje jego przekaz. Pan Janusz barwnie opowiada o swojej hobbystycznej gospodarce pasiecznej w ulach dwurodzinnych. Preferuje swoje metody, które są proste, powszechnie dostępne i tanie. Wywiad jest długi, ale Pan Janusz ciekawie opowiada. Zapraszam. Profil YT Pana Janusza: https://www.youtube.com/channel/UCmXmgItzmi9Gsx2bCKkeafw/videos
Rozdziały:
  • 05:10 Gospodarka w ulach dwurodzinnych
  • 34:10 Budowa uli
  • 51:50 Selekcja rodzin
  • 58:00 Pożytki
  • 1:17:18 Buckfast
  • 1:25:43 Zwalczanie warrozy
  • 1:38:39 Zalety ramki wysokiej
  • 1:50:50 Zalety ula dwurodzinnego
  • 2:02:21 Dzika czy udomowiona
  • 2:05:15 Zakończenie
Ule dwurodzinne WZ w pasiece Janusza Szalaja

Świetlne problemy nocnych zapylaczy (Wiedza i Życie 4/2020)

Na populacje owadów zapylających rośliny okrytonasienne wpływają nie tylko przekształcanie siedlisk, skażenie środowiska czy zmiany klimatyczne. Okazuje się, że zanieczyszczenie światłem sztucznym również ma tutaj znaczenie. A to dlatego, że istnieje spora grupa zapylaczy nocnych.

Dlaczego lubimy światło niebieskie? Co to są receptory ipRGC? Co widzą owady? Sekrety nocnych motyli: niedoceniane ćmy. Co wiemy na temat nocnego zapylania? Jakie rodzaje światła są korzystniejsze? Jak się do tego wszystkiego ma stara poczciwa zwykła żarówka?

O tym wszystkim dowiesz się czytając mój artykuł w kwietniowym numerze czasopisma Wiedza i Życie (4/2020). Serdecznie zapraszam do zakupu i lektury. Konsultantką artykułu jest mgr Justyna Ryniewicz z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Przy okazji polecam stronę programu Ciemne Niebo, gdzie znajdą Państwo wiele, moim zdaniem pożytecznych i interesujących darmowych informacji i materiałów związanych z tzw. zanieczyszczeniem światłem.

Literatura do artykułu (Wiedza i Życie jej nie daje).
  1. Justyna Ryniewicz: Nocna zmiana: w jaki sposób zanieczyszczenie światłem wpływa na interakcje roślin i ich zapylaczy?
  2. Zych Marcin, Ryniewicz Justyna. (2019). Nocna zmiana: w jaki sposób zanieczyszczenie światłem wpływa na mutualistyczne relacje roślin i ich zapylaczy?
  3. Šmotek, Michal & Koprivova, Jana & Šóš, Peter. (2016): Blue light and its effects on circadian system, sleep and cognitive performance
  4. Aubé, Martin. (2016). The LED outdoor lighting revolution: Opportunities, threats and mitigation for urban and rural citizens
  5. Knop i inni (2017) "Rush hours in flower visitors over a day-night cycle"

Cukier i pestycydy - dr Przemysław Grodzicki

Zapraszam na drugą część wywiadu z biologiem dr Przemysławem Grodzickim z Katedry Fizjologii Zwierząt i Neurobiologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, który zajmuje się fizjologią i etologią owadów. Nagranie zarejestrowałem ponad rok temu. Niestety nie jest najwyższej jakości, za co przepraszam, ale uważam, ze warto posłuchać ze względu na wartość merytoryczną. W drugiej części rozmawiamy o analizie pokarmów węglowodanowych dla pszczół i badaniach z nimi związanych. W dalszej kolejności rozmawiamy o tym czym są pestycydy i jak działają oraz na temat badań o ich wpływie na środowisko ula.
Strona dr Grodzickiego: https://www.bio.umk.pl/katedra-fizjologii-zwierzat-i-neurobiologii/pracownicy/dr-przemyslaw-grodzicki/
Strona Fundacji Leśna Droga: https://www.facebook.com/Fundacja-Le%C5%9Bna-Droga-1313855312073227/

Rozdziały:
  • 00:40 Analiza pokarmów węglowodanowych
  • 09:40 Problem pożytków
  • 12:40 Cukier a przeżywalność
  • 21:40 Czym są pestycydy
  • 26:00 Jak działa insektycyd
  • 32:15 Wpływ na środowisko ula
  • 43:00 Podziękowania

Termoregulacja pszczoły - wywiad z dr Przemysławem Grodzickim

Zapraszam na pierwszą część wywiadu z biologiem dr Przemysławem Grodzickim z Katedry Fizjologii Zwierząt i Neurobiologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, który zajmuje się fizjologią i etologią owadów. Nagranie zarejestrowałem ponad rok temu. Niestety nie jest najwyższej jakości, za co przepraszam, ale uważam, ze warto posłuchać ze względu na wartość merytoryczną. Rozmawiamy głównie o ekofizjologii i etologii termoregulacji u pszczoły miodnej. Poruszamy także zagadnienia metodologii i etyki badań eksperymentalnych. Rozmawiamy o tym czym jest eusocjalność: społeczeństwa u owadów. Porównujemy owady z kręgowcami. Na koniec co nieco uwag wobec konstrukcji ula. Strona dr Grodzickiego: https://www.bio.umk.pl/katedra-fizjologii-zwierzat-i-neurobiologii/pracownicy/dr-przemyslaw-grodzicki/

Rozdziały:
  • 00:42 Ekofizjologia i etologia owadów
  • 05:30 Etyka badań eksperymentalnych
  • 07:40 Od karaczanów po pszczoły
  • 12:50 Termoregulacja owadów i kręgowców
  • 27:42 Eusocjalność
  • 46:25 Termoregulacja zbiorowa a indywidualna
  • 59:35 Termoregulacja a konstrukcja ula
Noc Biologów 2014
Zajęcia w Gutowie - Fundacja "leśna droga"
Plaster "poszyty" termoparami - do rejestracji temperatury w różnych miejscach we wnętrzu gniazda - niestety pszczoły nie za bardzo chciały się "pogodzić" z rynienkami zawierającymi okablowanie.
Autoportret - podczas pracy dydaktycznej