Menu

Apokalipsa owadów? - Kacper Jerzy Piwowarek

Ilustracja odcinka podcastu
  • "Globalna apokalipsa owadów"

  • "Apokalipsa w świecie owadów zapylających"

  • "Apokalipsa owadów postępuje. Życie na Ziemi jest zagrożone"

  • "Apokalipsa owadów trwa teraz"

  • "Owadzi armagedon"

to niektóre tytuły i nagłówki publikacji łatwych do znalezienia w internecie.

W wyszukiwarce Google najstarsze użycie sformułowania "Apokalipsa owadów" znalazłem w tytule artykułu New York Times z 2018 roku, a "Armagedon owadów - insectageddon" w The Guardian z 2017 roku.

Artykuły opatrzone takimi nagłówkami ukazały się po polsku m.in. w Polityce, w Wyborczej, na stronach Greenpeace, Onecie oraz oczywiście także w tytułach i nagłówkach sensacyjnych wydawnictw nieraz niemalże kopiujących teksty z innych stron bez głębszej refleksji.

Sformułowania takie mają jednak również zastosowanie w publikacjach popularnonaukowych i naukowych. W wyszukiwarce Google Scholar pierwsze wykorzystanie "apokalipsy owadów" znalazłem w tytule publikacji z 2019 roku (Goulson 2019). Po polsku o globalnej apokalipsie owadów pisano w Nauce dla Przyrody (Kierat i Łukasik 2019). Użycie tych sformułowań jak również metody badawczej z której ma wynikać masowe wymieranie 40% owadów w najbliższej przyszłości (Sánchez-Bayo i Wyckhuys 2019) zostało poddane także krytyce naukowej: (Mupepele i in. 2019, Wagner 2019, Saunders i in. 2019, Thomas i in. 2019, Atte Komonen i in. 2019), a po polsku tutaj. W prasie popularno-naukowej w magazynie Undark (Carr 2019) i użycie takich sformułowań zostało też skrytykowane jako "sensacjonizm".

Ilustracja odcinka podcastu

Kto ma racje: nie wiem. Ale zgodnie z mottem Radio Warroza "Zadaję najlepsze pytania jakie potrafię. Słucham odpowiedzi..." oddaję głos Kacprowi: z Pracowni Etologii w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, gdzie m.in. bada zachowania i możliwości poznawcze owadów.

  • Czy owady przeżyją czas antropocenu?

  • Czy życie na Ziemi jest teraz zagrożone?

  • Czy mamy do czynienia aktualnie z masowym wymieraniem owadów?

  • Czy dojdzie do ich globalnej apokalipsy czy zagłady w najbliższym czasie?

Rozdziały:
  • 00:00:00 Intro
  • 00:00:29 Ocieplenie a wymarcie owadów
  • 00:21:09 Człowiek gatunkiem pionierskim
  • 00:29:30 Życie jest negacją równowagi
  • 00:42:43 Insektogedon czy insektokalipsa?
  • 00:53:42 Zapylacze przyszłości
Produkcja podkastu wymaga dużego nakładu pracy. Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz postawić mi dobrą kawę lub coś innego: https://tiny.pl/78v2j
Możesz także regularnie wspierać Radio Warroza za pomocą portalu Patronite:

Przegląd uli na pasiece (suplement)

Ilustracja odcinka podcastu

Dzisiaj drodzy ludzie śledzący poczynania Warrozy, aż dwa odcinki bonusowe w jednym poście. Przegląd uli na pasiece Warrozy, który wykonuję z Kacprem znanym z poprzednich odcinków stał się okazją to przeprowadzenia jak zwykle ciekawych pogaduszek w 29 odcinku Radio Warroza. Z kolei 30 odcinek to krótki obiecany suplement do odcinka o "Udomowianiu owadów".

Dziękuję także kolejnym nowym patronom. W tej chwili jest ich trzynaścioro. Czyżby to początek szczęśliwej passy? :). Gdyby ktoś miał życzenie zostać mecenasem odcinka lub całego podkastu to też jest taka możliwość. Szczegóły w audycji i na stronie: tutaj. Zapraszamy do słuchania i wspierania.

Ilustracja odcinka podcastu
  • Czy pszczoła miodna jest udomowiona czy dzika?

  • Czym różni się tolerancja, koewolucja, koegzystencja, oswojenie, od udomowienia?

  • Dlaczego kontrola nad reprodukcją jest podstawą każdej hodowli?

  • Co ma pszczoła miodna wspólnego z gołębiami Darwina?

  • Czy nad pszczołami miodnymi ludzie mają kontrolę?

Kacper: członek zespołu badawczego prof. Ewy Joanny Godzińskiej w Pracowni Etologii w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, gdzie m.in. bada zachowania i możliwości poznawcze owadów. Jego specjalnością są karaczany w tym termity. W swoich badaniach zamierza podjąć się eksperymentów nad selekcją karaczanów w kierunku udomowienia i oswojenia z człowiekiem.

Produkcja podkastu wymaga dużego nakładu pracy. Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz postawić mi dobrą kawę lub coś innego: https://tiny.pl/78v2j
Możesz także regularnie wspierać Radio Warroza za pomocą portalu Patronite:

Udomowianie owadów (zadomka bądź człowiekiem)

Ilustracja odcinka podcastu
  • Czy warto prowadzić badania na owadach?

  • Czy można owady selekcjonować pod kątem oswajania i udomowiania?

  • Czy karaczany mogą być użyteczne dla cywilizacji i technologii człowieka?

  • Dlaczego niedoceniane trutnie to beta-testery i prototypy matek pszczelich?

  • Czy nad owadami ludzie mają kontrolę?

Do rozważań nad tymi i innymi tematami nagrywając w lesie przy mrowisku rudnic Kacper i Warroza zapraszają w Radio Warroza na odcinek pt. "Udomowianie owadów". Wcześniejsze nasze rozmowy o genezie owadów, hełmcach i bielcach znajdziesz tutaj.

Kacper: członek zespołu badawczego prof. Ewy Joanny Godzińskiej w Pracowni Etologii w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, gdzie m.in. bada zachowania i możliwości poznawcze owadów. Jego specjalnością są karaczany w tym termity.

Rozdziały:

  • 00:00:00 Intro

  • 00:01:02 Czy karaczany są szkodliwe?

  • 00:20:15 Dobór płciowy: seks i gender

  • 00:32:05 Truteń to beta-tester matki

  • 00:41:50 Użyteczność karaczanów

  • 00:48:54 Kontrola nad owadami?

  • 00:55:27 Idealizowanie dzikości

  • 01:12:47 Eksperymenty Kacpra

  • 01:22:10 Jaki jest cel nauki?

Produkcja podkastu wymaga dużego nakładu pracy. Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz postawić mi dobrą kawę lub coś innego: https://tiny.pl/78v2j
Możesz także regularnie wspierać Radio Warroza za pomocą portalu Patronite:
Darowizna przez BTC: bc1qnrv896yvfkaxe7pgsl84e8p27usqzzreaj8p9u
Mem do odcinka
fot: Chris Moody CC BY-NC
Zdjęcie owadów w labolatorium
Karaczany w laboratorium, gdzie studiuje Kacper

Etymologia i znaczenie: szerszeń i osa

Tylko kilka nazw owadów zakonserwowało się w językach indoeuropejskich na tyle dobrze, że porównując ich refleksy w różnych grupach, jesteśmy w stanie zrekonstruować choćby z grubsza formę praindoeuropejską.

Jedną z takich dobrze zachowanych nazw jest określenie szerszenia, *ḱr̥h₂sro-(h₃)on-. Choć np. polskie słowo szerszeń (staropol. sierszeń prasłow. *sьršen-) nie wydaje się szczególnie podobne do łacińskiego crābrō (D. crābrōnis), są to formy ściśle pokrewne, sprowadzalne do wspólnego przodka. Krewnym ich obu jest angielskie hornet. Dzięki transferowi poziomemu (czyli zapożyczeniu) nazwa szerszenia dostała się za pośrednictwem prabałtyjskim także do języków bałtofińskich, stanowiących część rodziny uralskiej – stąd fińskie herhiläinen.

Rekonstrukcja jest w tym przypadku precyzyjna (jak widać powyżej). Pozwala też wniknąć w strukturę morfologiczną nazwy szerszenia. Jest ona derywatem od bardzo archaicznego rzeczownika *ḱerh₂(-es)- ‘głowa’, od którego pochodzi także łac. cerebrum ‘mózg, czaszka’. Analizując kolejne sufiksy możemy wysunąć hipotezę, że szerszeń zawdzięcza swoją nazwę wydatnej ozdobie głowy, jaką stanowią imponujące czułki przypominające rogi.

Tak się składa, że samo praindoeuropejskie słowo o znaczeniu ‘głowa’, choć należało do podstawowego zasobu słownictwa i oznaczało część ciała, bez której trudno się obyć, bywało w historii rodziny indoeuropejskiej często zastępowane przez innowacje leksykalne. Tylko w paru grupach widzimy jego ślady na tyle wyraźne, że umożliwiające rekonstrukcję. Tymczasem szerszeń zachował się znakomicie.

fot: Matt Deavenport CC BY-ND

Z kolei "osa" to dość rozmyte pojęcie. Różne żądłówki nazywa się osami, o ile nie należą do jakiejś węższej, łatwo rozpoznawalnej kategorii (pszczoły, trzmiele, mrówki, żronki itp.). Szerszeń jest osą w tym sensie, że należy do rodziny osowatych. Osobną nazwę zawdzięcza temu, że wyróżnia się rozmiarami. Klecanki każdy laik zaliczy do os i tylko pedant będzie się czepiał, że "prawdziwe" osy to rodzaj Vespula (plus ewentualnie Dolichovespula). Ale nazwa rodzajowa szerszenia, Vespa, oznaczała po łacinie osę (szerszeń to po łacinie crābrō, użyte jako nazwa gatunkowa szerszenia europejskiego, V. crabro).

Nie trzeba być językoznawcą, żeby zauważyć, że łac. vespa przypomina angielskie wasp i niemieckie Wespe (starowysokoniem. wafsa, staroang. wæfs ~ wæsp). Wszystkie te wyrazy pochodzą od praindoeur. *wobʰsah₂, być może utworzonego od czasownika *webʰ- 'tkać' (patrz ang. web i weave). W różnych późniejszych grupach języków indoeuropejskich mamy na ogół *wobʰsah₂ > *wopsā, często z przestawionymi spółgłoskami: *wospā.

W językach bałtosłowiańskich *wopsā zachowało swoją starą formę (patrz litewskie vapsvà, dial. vapsà ~ vãpsas, staropruskie wobse). Język prasłowiański upraszczał większość zbitek spółgłoskowych wewnątrz wyrazu, stąd prasłow. *wopsa > *wosa. Regularny rozwój fonetyczny powinien dawać *vosa, i faktycznie taka forma istnieje w czeskim, ale już w bardzo dawnych czasach początkowe *w- zanikało (dlaczego – to dłuższa historia), dając ogólnosłowiańskie *osa.

Tutaj możesz przeczytać też o pochodzeniu i znaczeniu słowa: pszczoła.

dr hab. Piotr Gąsiorowski: Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, językoznawca historyczny i kierownik Zakładu Języków Starogermańskich Wydziału Anglistyki UAM. Zajmuje się między innymi teorią zmian językowych i historią języków germańskich oraz indoeuropejskich.

http://wa.amu.edu.pl/wa/Gasiorowski_Piotr

Esej radiowy o pszczołach miodnych - Anna Tomańska

Zapraszamy na ciekawą podróż w głąb sekretnego życia rodziny pszczelej. W dzisiejszej audycji Radio Warroza gościnnie Anna Tomańska opowiada o pszczołach miodnych w formie eseju radiowego. Podzielona na role społeczność zachwyca złożonością zachowań. Z nutą antropomorfizacji warto przyjrzeć się cyklowi życia pszczoły zaglądając do komórki matecznej i genetyki trutnia.
 
Esej radiowy powstał w ramach projektu "Magistrant wdrożeniowy” na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu.
 
Czyta: Anna Tomańska, studentka weterynarii, autorka projektu pod opieką dr hab. weterynarii Pawła Chorbiński prof. UPW
 
Muzyka: CC0 i CC BY: Yan Lesov (Pixabay), Philip Mill (Windshear Audio), Dylan Darby (Pixabay).
 
ERRATA: 4:50 powinno być, że starsza pszczoła przekazuje młodszej nektar, a nie pyłek
 
Jeżeli spodobał się Tobie odcinek możesz postawić mi dobrą kawę lub coś innego: https://tiny.pl/78v2j
Możesz także regularnie wspierać Radio Warroza za pomocą portalu Patronite: